Kort antwoord: in een voorlopige aanslag 2026 wordt box 3 nog met fictief rendement berekend omdat het werkelijke rendement over 2026 pas na afloop van het kalenderjaar bekend is. De Belastingdienst kan bij een voorschot dus nog niet definitief vaststellen hoeveel rente, dividend, waardestijging of waardedaling u werkelijk had. De voorlopige berekening gebruikt daarom vaste percentages per vermogenscategorie. Blijkt uw werkelijk rendement later lager te zijn, dan kunt u dat bij de aangifte inkomstenbelasting 2026 laten meewegen.
Dat betekent niet dat u nu zonder keuze zit. U kunt de voorlopige aanslag laten staan voor een voorspelbaar voorschot, uw gegevens aanpassen als uw vermogen of samenstelling verandert, en later kiezen voor de voordeligste berekening. Welke route het beste is, hangt af van uw soort vermogen, uw behoefte aan maandelijkse liquiditeit en hoeveel administratie u wilt bijhouden.
Stand van zaken: dit artikel is gecontroleerd op 17 september 2026. Voor de voorlopige aanslag 2026 gebruikt de Belastingdienst de Overbruggingswetgeving. De percentages voor banktegoeden en schulden zijn nog voorlopig; begin 2027 worden die vastgesteld voor de definitieve aanslag.
Fictief rendement is een rendement dat de Belastingdienst berekent met vaste percentages. Het gaat dus niet om de rente die precies op uw rekening is bijgeschreven of de exacte koerswinst van uw aandelen. Wel kijkt de berekening naar de werkelijke verdeling van uw vermogen: banktegoeden krijgen een ander percentage dan beleggingen en andere bezittingen, en schulden hebben een derde percentage.
Voor de voorlopige aanslag 2026 gelden deze percentages:
| Vermogenscategorie | Percentage voor de voorlopige aanslag 2026 | Voorbeelden |
|---|---|---|
| Banktegoeden | 1,28% | Spaargeld, bankrekeningen en bepaalde contante middelen |
| Beleggingen en andere bezittingen | 6,00% | Aandelen, obligaties, crypto, een tweede woning en verhuurde woning |
| Schulden | 2,70% | Aftrekbare box 3-schulden, na toepassing van de schuldendrempel |
Daarna wordt rekening gehouden met onder meer het heffingsvrij vermogen. In 2026 is dat € 59.357 per persoon. Het box 3-tarief is 36% over het uiteindelijke voordeel uit sparen en beleggen. De Belastingdienst rekent de voorlopige aanslag voor u uit; u hoeft deze stappen niet zelf handmatig uit te voeren.
De officiële uitleg met de percentages en rekenstappen staat op Hoe is het box 3-inkomen op mijn voorlopige aanslag 2026 berekend? Praktische actie: controleer in uw aanslag vooral of de soort vermogen en de waarde op 1 januari 2026 aansluiten bij uw gegevens.
Een voorlopige aanslag is bedoeld als voorschot op de uiteindelijke inkomstenbelasting. Op het moment dat die aanslag wordt gemaakt, is het belastingjaar 2026 nog niet afgelopen. De definitieve rente, dividenduitkering, koersontwikkeling en waardeverandering van bijvoorbeeld vastgoed zijn dan nog niet volledig bekend. Ook kunnen transacties later in het jaar de samenstelling van uw vermogen veranderen.
De voorlopige aanslag moet bovendien uitvoerbaar en tijdig zijn. Daarom gebruikt de Belastingdienst voorlopige fictieve percentages die volgens de officiële uitleg dicht bij de werkelijke rendementspercentages liggen. De definitieve berekening kan later worden aangepast wanneer uw werkelijk rendement lager blijkt te zijn.
Dit is dus vooral een timingkwestie, niet een keuze om uw echte rendement voor altijd buiten beschouwing te laten. Praktische actie: gebruik de voorlopige aanslag voor uw planning in 2026, maar bewaar renteoverzichten, dividendgegevens, waardeoverzichten en informatie over uw schulden voor de aangifte over 2026.
| Keuze | Voordeel | Nadeel of risico | Past vooral bij |
|---|---|---|---|
| De voorlopige aanslag laten staan | U houdt een voorspelbare voorlopige betaling of teruggaaf. | Het voorschot kan te hoog of te laag zijn als uw vermogen verandert. | Wie weinig wijzigingen verwacht en ruimte heeft om later af te rekenen. |
| De voorlopige aanslag aanpassen | De maandelijkse kasstroom sluit beter aan bij uw actuele situatie. | Een nieuwe schatting blijft een voorschot; een te lage betaling kan later tot bijbetaling leiden. | Wie vermogen heeft verkocht, gekocht, geërfd of veel minder bezit dan op 1 januari. |
| Werkelijk rendement doorgeven bij de aangifte | Als het werkelijk rendement lager is, kan de belasting lager uitvallen. | U moet gegevens verzamelen; het werkelijk rendement is niet automatisch altijd voordeliger. | Wie beleggingen of vastgoed heeft met een laag of negatief rendement in 2026. |
Het werkelijk rendement bestaat uit de echte inkomsten én de waardeveranderingen in het kalenderjaar. Denk aan ontvangen rente en dividend, maar ook aan een stijging of daling van aandelen, crypto of een tweede woning. Als uw vermogen in 2026 minder rendeert dan het fictieve percentage, kan de methode met werkelijk rendement gunstiger zijn.
Een eenvoudig voorbeeld ter illustratie: stel dat u op 1 januari € 80.000 aan beleggingen heeft en de waarde op 31 december door een beursdaling € 72.000 bedraagt. Als u daarnaast € 500 dividend ontvangt, is uw werkelijke rendement vóór verdere fiscale verwerking € 500 min de waardedaling van € 8.000, dus negatief. Bij de beoordeling van werkelijk rendement kan een negatief totaalrendement niet leiden tot een negatief belastbaar rendement; het wordt op € 0 gezet. Dit voorbeeld is geen persoonlijke berekening, maar laat zien waarom een jaar met een forse waardedaling anders kan uitpakken dan een vaste aanname van 6%.
De keuze is niet automatisch gunstig voor iedereen. Bij het werkelijk rendement geldt volgens de Belastingdienst geen heffingsvrij vermogen. Ook mag u de meeste kosten, zoals aan- en verkoopkosten van aandelen of onderhoudskosten van een tweede woning, niet aftrekken. Vanaf 2026 kan bovendien een bijtelling voor eigen gebruik gelden wanneer u een tweede woning of ander onroerend goed zelf gebruikt. Daardoor moet u niet alleen naar koersverlies kijken, maar naar de volledige berekening.
Lees de officiële uitleg op Wat is mijn werkelijk rendement? Praktische actie: maak een jaaroverzicht per vermogenscategorie en vergelijk pas daarna fictief en werkelijk rendement. Vul niet alleen de onderdelen in die vermoedelijk voordelig zijn.
De Hoge Raad heeft geoordeeld dat het werkelijke rendement moet worden gebruikt als dat lager is dan het fictieve rendement. Totdat nieuwe wetgeving voor box 3 waarschijnlijk per 1 januari 2028 ingaat, blijft de fictieve methode de basis voor de voorlopige aanslag. De Belastingdienst gebruikt dus een vergelijking: de voorlopige aanslag start met fictief rendement, terwijl u later het werkelijk rendement kunt doorgeven als dat voor u lager is.
Voor belastingjaar 2026 doet u dat in de aangifte inkomstenbelasting 2026. De aangifte komt na afloop van het jaar, waardoor die route niet bedoeld is om uw voorlopige aanslag al in september 2026 exact te vervangen. Het is ook geen verplichting om werkelijk rendement door te geven. De Belastingdienst gebruikt de voor u voordeligste uitkomst; u betaalt niet méér doordat u een lager werkelijk rendement meldt.
De beleidskeuze heeft daarmee twee kanten. De fictieve methode is eenvoudiger en eerder beschikbaar, maar kan afwijken van uw echte resultaat. De werkelijke methode sluit beter aan bij uw jaar, maar vraagt meer bewijs en kent eigen regels. Praktische actie: kies de voorlopige aanslag voor uw kasplanning en beoordeel de definitieve aangifte afzonderlijk; verwar die twee momenten niet.
Voor de fictieve berekening is de peildatum 1 januari 2026 belangrijk. Een belegging die u in april koopt, verandert de fictieve grondslag voor die peildatum niet. Bij het werkelijk rendement kunnen veranderingen gedurende het hele belastingjaar wel meetellen. Dat verschil verklaart waarom de twee methodes tot verschillende uitkomsten kunnen leiden.
De Belastingdienst waarschuwt ook voor peildatumarbitrage: vermogen tijdelijk rond 1 januari verplaatsen om een lager fictief rendement te bereiken kan worden gecorrigeerd. Meer uitleg staat op Vermogen verplaatsen binnen box 3. Praktische actie: pas uw vermogen niet kunstmatig aan rond de peildatum zonder eerst de fiscale gevolgen en uitzonderingen te controleren.
Bij alleen spaargeld ligt het voorlopige percentage van 1,28% relatief dicht bij het rendement dat de Belastingdienst voor banktegoeden gebruikt. Het verschil tussen fictief en werkelijk rendement kan daardoor kleiner zijn dan bij een portefeuille met sterk wisselende beleggingen. Toch kan de definitieve rente afwijken van 1,28%, want dit percentage is nog voorlopig. Advies: houd de voorlopige aanslag aan als het verschil klein is en pas alleen aan als uw vermogen of inkomen duidelijk verandert.
Bij beleggingen en crypto kan 6,00% aanzienlijk afwijken van uw echte resultaat. Een daling in 2026 maakt de route via werkelijk rendement mogelijk relevanter, maar u moet ook dividend, waardeveranderingen en de overige regels meenemen. Advies: bewaar jaaroverzichten en wacht de aangifte af; probeer niet op basis van één tussentijdse koersdag te beslissen.
Hier is de vergelijking ingewikkelder door WOZ-waarden, huurinkomsten, waardeveranderingen, schulden en vanaf 2026 mogelijk de bijtelling voor eigen gebruik. Advies: maak een dossier met WOZ-beschikkingen, huurcontracten, gebruiksdagen en leningsgegevens. Bij grote bedragen kan advies van een belastingadviseur de kosten waard zijn.
De voorlopige aanslag 2026 gebruikt fictief rendement omdat de echte uitkomst van heel 2026 nog niet bekend is. Dat is de snelle voorschotmethode. De voorlopige percentages zijn 1,28% voor banktegoeden, 6,00% voor beleggingen en andere bezittingen en 2,70% voor schulden; de laatste twee categorieën vragen daarbij hun eigen fiscale voorwaarden en drempels.
Voor u is de belangrijkste keuze niet tussen “fictief” of “werkelijk” op één dag. Het gaat om de juiste volgorde: controleer de gegevens in de voorlopige aanslag, pas het voorschot aan als uw actuele situatie daarom vraagt, verzamel bewijs gedurende 2026 en vergelijk daarna bij de aangifte het werkelijke rendement met de voorlopige berekening. Wie vooral spaargeld heeft, kan vaak eenvoud en kasvoorspelbaarheid zwaarder laten wegen. Wie beleggingen, crypto of vastgoed heeft met een afwijkend rendement, heeft meer reden om de werkelijke methode zorgvuldig te onderzoeken.
Praktische gids voor sportvissen in Noord-Holland in oktober 2026: open en gesloten soorten, VISpas, minimum- en maximummaten, meeneemlimieten, zoutwaterregels en natuurtoegang.
Praktische gids voor Amsterdamse markten in oktober 2026 met bevestigde data, tijden, adressen, entree, verkopersinfo, weerregels en ov-tips.
Bekijk welke gratis museum- en cultuurbezoeken in Amsterdam in oktober 2026 zijn bevestigd, wie toegang krijgt, wanneer je moet reserveren en wat niet gratis is.
Wat gebeurt er als uw werkelijk rendement in box 3 in 2026 lager is dan het fictieve rendement? Lees wat telt, wat u bewaart en wat nog onzeker is.
Werkt Mijn DUO niet? Ontdek of het probleem bij DUO, DigiD, uw browser of netwerk ligt en welke oplossing of alternatieve route het beste past.
Lukt inloggen op MijnOverheid niet? Controleer storingen, DigiD, browser, QR-code en Android-instellingen met deze actuele stappen.
Werkt Mijn Belastingdienst niet? Controleer storingen, DigiD en uw browser en volg vier praktische stappen om veilig weer toegang te krijgen.
DigiD op een nieuwe telefoon gebruiken? Lees hoe u de app activeert via uw oude toestel, ID-check, sms of brief en wat u doet bij problemen.
Werkt de DigiD QR-code niet? Controleer eerst zoom, browser en camera. Bekijk de officiële oplossingen voor Android, Chrome, Edge en veilig inloggen.
Lukt het activeren van de DigiD-app niet? Controleer toestel, sms, ID-check, NFC en foutmeldingen en kies daarna de juiste officiële herstelroute.
